Imiona i nazwiska w tłumaczeniu przysięgłym z języka ukraińskiego – najczęstsze błędy, obowiązujące zasady i praktyka tłumacza przysięgłego

Wstęp

Imię i nazwisko stanowią podstawowe elementy identyfikujące osobę fizyczną w obrocie prawnym. Ich prawidłowy zapis w dokumentach urzędowych ma istotne znaczenie dla zapewnienia pewności prawa, bezpieczeństwa obrotu oraz jednoznacznej identyfikacji osoby przez organy administracji publicznej, sądy i inne instytucje. W przypadku tłumaczeń poświadczonych sporządzanych z języka ukraińskiego na język polski zagadnienie to nabiera szczególnego znaczenia, ponieważ wymaga przeniesienia danych osobowych zapisanych alfabetem cyrylickim do alfabetu łacińskiego z zachowaniem obowiązujących zasad transliteracji.

W praktyce zawodowej tłumacza przysięgłego języka ukraińskiego jednymi z najczęściej pojawiających się pytań są wątpliwości dotyczące różnic w zapisie imion i nazwisk. Klienci często wskazują, że ich dane osobowe zostały zapisane odmiennie w paszporcie zagranicznym, akcie urodzenia, świadectwie ukończenia szkoły czy dokumentach wydanych przez polskie organy administracji. Pojawiają się również oczekiwania, aby tłumacz przysięgły „poprawił” zapis nazwiska, zastosował jego polski odpowiednik lub ujednolicił pisownię we wszystkich tłumaczonych dokumentach. Takie oczekiwania wynikają najczęściej z nieznajomości zasad transliteracji oraz zakresu uprawnień i obowiązków tłumacza przysięgłego.

Należy podkreślić, że tłumacz przysięgły nie posiada swobody w kształtowaniu treści tłumaczenia. Zgodnie z ustawą z dnia 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego wykonuje on czynności zawodowe ze szczególną starannością, bezstronnie oraz zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Sporządzane tłumaczenie poświadczone powinno wiernie odzwierciedlać treść dokumentu źródłowego, a tłumacz nie jest uprawniony do dowolnej zmiany danych osobowych zawartych w dokumencie.

W odniesieniu do zapisu imion i nazwisk szczególne znaczenie ma zasada przyjęta w praktyce wykonywania zawodu tłumacza przysięgłego, zgodnie z którą dane osobowe zapisuje się przede wszystkim zgodnie z dokumentem podróży osoby, której dokument dotyczy. Jeżeli osoba nie posiada dokumentu podróży zawierającego zapis alfabetem łacińskim, stosuje się oficjalne zasady transliteracji obowiązujące w państwie, z którego pochodzi dokument. W przypadku dokumentów ukraińskich oznacza to konieczność stosowania zasad określonych w uchwale Rady Ministrów Ukrainy nr 55 z dnia 27 stycznia 2010 r. w sprawie uporządkowania transliteracji alfabetu ukraińskiego alfabetem łacińskim, która do dziś stanowi podstawę oficjalnego zapisu ukraińskich imion i nazwisk w dokumentach przeznaczonych do obrotu międzynarodowego.

Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie obowiązujących zasad zapisu imion i nazwisk w tłumaczeniach poświadczonych z języka ukraińskiego na język polski z uwzględnieniem obowiązujących regulacji prawnych oraz praktyki wykonywania zawodu tłumacza przysięgłego. Omówione zostaną podstawowe zasady transliteracji, najczęściej spotykane rozbieżności pomiędzy dokumentami, najczęstsze błędy popełniane przez klientów oraz praktyczne konsekwencje niejednolitego zapisu danych osobowych w obrocie prawnym.

1. Dlaczego to samo imię lub nazwisko może być zapisane na kilka sposobów?

Jednym z najczęściej pojawiających się pytań kierowanych do tłumaczy przysięgłych jest przyczyna występowania różnych wersji zapisu tego samego imienia lub nazwiska. W praktyce zdarzają się sytuacje, w których jedna osoba legitymuje się kilkoma dokumentami zawierającymi odmienne formy zapisu danych osobowych, mimo że wszystkie odnoszą się do tej samej osoby. Różnice te nie muszą świadczyć o błędzie urzędnika ani tłumacza. Najczęściej są one konsekwencją stosowania odmiennych zasad przenoszenia zapisu z alfabetu cyrylickiego na alfabet łaciński oraz zmian przepisów regulujących transliterację.

W przypadku dokumentów wydawanych na Ukrainie podstawowym alfabetem jest cyrylica. Dokumenty przeznaczone do obrotu międzynarodowego, w szczególności paszporty zagraniczne, zawierają jednak również zapis danych osobowych alfabetem łacińskim. Aby taki zapis był jednolity i umożliwiał identyfikację osoby poza granicami Ukrainy, konieczne jest stosowanie określonych reguł transliteracji.

Należy odróżnić dwa pojęcia, które w praktyce bywają ze sobą mylone – transliterację oraz transkrypcję.

Transliteracja polega na możliwie wiernym odwzorowaniu znaków jednego alfabetu znakami innego alfabetu według ustalonych reguł. Jej celem nie jest oddanie wymowy wyrazu, lecz zachowanie jednoznacznej odpowiedniości pomiędzy literami alfabetu źródłowego i docelowego. Dzięki temu możliwe jest odtworzenie pierwotnego zapisu imienia lub nazwiska oraz zachowanie jego jednolitości we wszystkich dokumentach urzędowych.

Natomiast transkrypcja ma na celu oddanie brzmienia wyrazu w języku docelowym. W przypadku imion i nazwisk mogłoby to prowadzić do powstawania wielu różnych wariantów zapisu tej samej osoby, uzależnionych od zasad fonetycznych obowiązujących w danym języku. Z tego względu transkrypcja nie stanowi właściwej metody zapisu danych osobowych w dokumentach urzędowych i tłumaczeniach poświadczonych.

W odniesieniu do dokumentów ukraińskich obowiązuje oficjalny system transliteracji określony w uchwale Rady Ministrów Ukrainy nr 55 z dnia 27 stycznia 2010 r. w sprawie uporządkowania transliteracji alfabetu ukraińskiego alfabetem łacińskim. Akt ten ustanawia jednolite zasady zapisu liter alfabetu ukraińskiego, które są wykorzystywane między innymi przy wydawaniu paszportów zagranicznych oraz innych dokumentów przeznaczonych do obrotu międzynarodowego. W efekcie osoba, której dane zostały zapisane zgodnie z tymi zasadami, powinna posługiwać się jednolitą formą imienia i nazwiska w dokumentach wydawanych z zastosowaniem alfabetu łacińskiego.

Jednocześnie należy zauważyć, że nie wszystkie dokumenty znajdujące się w obrocie zostały sporządzone z wykorzystaniem obecnie obowiązujących zasad transliteracji. W praktyce tłumacza przysięgłego często spotyka się dokumenty wydane przed wejściem w życie obecnych regulacji, dokumenty sporządzone zgodnie z wcześniejszymi zasadami administracyjnymi lub dokumenty, w których zastosowano transliterację opartą na języku rosyjskim. W konsekwencji ta sama osoba może występować w różnych dokumentach pod kilkoma wariantami zapisu swoich danych osobowych.

Źródłem rozbieżności mogą być również dokumenty wydawane przez organy różnych państw. Polskie organy administracji, uczelnie, pracodawcy czy banki nie tworzą samodzielnie nowych zasad transliteracji, lecz opierają się na dokumentach przedstawionych przez zainteresowaną osobę. Jeżeli jednak pierwszym dokumentem przedłożonym w Polsce był dokument zawierający odmienny zapis alfabetem łacińskim niż późniejszy paszport zagraniczny, rozbieżności mogą zostać powielone w kolejnych dokumentach funkcjonujących w polskim obrocie prawnym.

Z punktu widzenia tłumacza przysięgłego szczególnie istotne jest zatem ustalenie, czy osoba, której dokument jest tłumaczony, posiada dokument podróży zawierający oficjalny zapis danych osobowych alfabetem łacińskim. W przypadku jego braku konieczne jest zastosowanie obowiązujących zasad transliteracji przewidzianych przez prawo państwa, z którego pochodzi dokument. Takie postępowanie zapewnia zgodność tłumaczenia z obowiązującymi regulacjami oraz minimalizuje ryzyko powstawania kolejnych rozbieżności w zapisie imion i nazwisk.

2. Oficjalna transliteracja alfabetu ukraińskiego – zasady i najczęstsze problemy w praktyce tłumacza przysięgłego

Jednym z najważniejszych zagadnień przy sporządzaniu tłumaczeń poświadczonych z języka ukraińskiego jest prawidłowe zastosowanie zasad transliteracji alfabetu ukraińskiego na alfabet łaciński. Oficjalny system transliteracji został określony w uchwale Rady Ministrów Ukrainy nr 55 z dnia 27 stycznia 2010 r. i stanowi podstawę zapisu imion oraz nazwisk między innymi w paszportach zagranicznych obywateli Ukrainy.

Choć większość liter alfabetu ukraińskiego posiada jednoznaczne odpowiedniki łacińskie, istnieje grupa znaków, których transliteracja najczęściej budzi wątpliwości klientów oraz prowadzi do rozbieżności pomiędzy dokumentami.

Litera Г – dlaczego „H”, a nie „G”?

Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów transliteracji języka ukraińskiego jest litera Г.

Zgodnie z obowiązującymi zasadami transliteracji odpowiada jej litera H.

Przykłady:

• Ганна → Hanna
• Григорій → Hryhorii 
• Гнат → Hnat
• Богдан → Bohdan 

Dla wielu osób zapis ten wydaje się zaskakujący, ponieważ w języku rosyjskim litera Г odpowiada najczęściej literze G.

W konsekwencji osoby, które przez wiele lat posługiwały się dokumentami sporządzonymi według zasad rosyjskiej transliteracji, mogą posiadać dokumenty zawierające formy:

• Ganna,
• Grigoriy,
• Bogdan,

mimo że zgodnie z obecnie obowiązującymi ukraińskimi zasadami właściwe są odpowiednio:

• Hanna,
• Hryhorii,
• Bohdan.

Różnice te nie świadczą o błędzie tłumacza przysięgłego, lecz wynikają z zastosowania dwóch różnych systemów transliteracji.

Litera Ґ – odrębna od litery Г

Ukraiński alfabet rozróżnia litery Г oraz Ґ.

Litera Ґ transliterowana jest jako G.

Przykłady:

• Ґалаган → Galahan 
• Ґанок → Ganok
• Ґудзь → Gudz

Ma to istotne znaczenie dla prawidłowego odczytywania ukraińskich nazw własnych.

Litery Є, Ю i Я – zapis zależny od miejsca w wyrazie

Niektóre litery transliterowane są odmiennie w zależności od tego, czy występują na początku wyrazu, czy po innej literze.

Przykładowo litera Є oznacza:

• Ye – na początku wyrazu,
• ie – w pozostałych przypadkach.

Przykłady:

• Євген → Yevhen
• Корнієнко → Korniienko

Podobna zasada dotyczy liter:

Ю

• Yu na początku wyrazu,
• iu w środku.

Przykłady:

• Юлія → Yuliia
• Любов → Liubov

oraz

Я

• Ya na początku,
• ia po spółgłosce.

Przykłady:

• Ярослав → Yaroslav
• Тетяна → Tetiana

Zasady te powodują, że osoby nieznające oficjalnego systemu transliteracji często błędnie uznają różnice za pomyłki tłumacza.

Litera Ї

Jedną z liter charakterystycznych wyłącznie dla języka ukraińskiego jest Ї. Jej transliteracja nie zależy od miejsca w wyrazie i zawsze transliteruje się jak i. 

Przykłady:

• Їжак → Yizhak
• Маріїна → Mariina

Litera Й

Litera Й podonie Є, Ю i Я transliterowana w zależności od miejsca w wyrazie.

Jeśli Й znajduje się w środku słowa to jest transliterowana jako i.  Przykłady:

• Андрій → Andrii
• Сергій → Serhii
• Олексій → Oleksii

Natomiast na początku słowa transliterujemy jako Y. 

• Йорж → Yorzh
• Йолоп → Yolop

To właśnie ta litera odpowiada za jedne z najczęściej spotykanych rozbieżności.

W praktyce można spotkać między innymi formy:

• Andrii,
• Andriy,
• Andrij.

Jedynie pierwsza z nich odpowiada oficjalnym zasadom transliteracji obowiązującym w Ukrainie.

Znak miękki (ь)

Znak miękki nie posiada własnego odpowiednika w alfabecie łacińskim.

Oznacza to, że podczas transliteracji nie jest zapisywany.

Przykłady:

• Василь → Vasyl
• Ольга → Olha

Jest to jedna z różnic pomiędzy transliteracją a próbą fonetycznego zapisu wyrazu. Natomiast w tłumaczeniach przysięgłych z tego powodu często w uwagach tłumacza pozostawiamy zapis oryginalny Vasyl [Василь], bo tłumacz nie zawsze jest w stanie stwierdzić jednoznacznie o tym czy w słowie jest znak miękki czy jego nie ma.

Apostrof

Apostrof występujący w języku ukraińskim również nie jest odwzorowywany w transliteracji.

Przykłady:

• Мар’яна → Mariana
• Лук’яненко → Lukianenko

Dzięki temu zapis pozostaje zgodny z zasadami określonymi w ukraińskiej uchwale.

Dlaczego w dokumentach tej samej osoby występują różne wersje nazwiska?

W praktyce tłumacza przysięgłego można spotkać sytuacje, w których jedna osoba przedstawia dokumenty zawierające kilka różnych wersji zapisu nazwiska lub imienia, np.:

Wszystkie powyższe zapisy mogą odnosić się do tej samej osoby, jednak wynikają z zastosowania różnych zasad transliteracji, różnych okresów obowiązywania przepisów lub praktyki organów wydających dokumenty.

Z tego względu tłumacz przysięgły nie powinien automatycznie uznawać wcześniejszego zapisu za właściwy ani samodzielnie ujednolicać danych osobowych. W pierwszej kolejności powinien ustalić, czy osoba posiada dokument podróży zawierający oficjalny zapis alfabetem łacińskim, a w przypadku jego braku zastosować obowiązujący system transliteracji wynikający z prawa ukraińskiego. Takie postępowanie zapewnia zgodność tłumaczenia z obowiązującymi przepisami oraz minimalizuje ryzyko dalszego powielania rozbieżności w dokumentach.

3. Kazusy z praktyki tłumacza przysięgłego – jak postępować w przypadku rozbieżności w zapisie imion i nazwisk?

Przepisy prawa oraz zasady transliteracji wyznaczają ogólne reguły postępowania, jednak w codziennej praktyce tłumacza przysięgłego często pojawiają się sytuacje, w których konieczne jest ich właściwe zastosowanie do konkretnego stanu faktycznego. Poniższe przykłady przedstawiają najczęściej spotykane problemy związane z zapisem imion i nazwisk w tłumaczeniach poświadczonych z języka ukraińskiego.

Kazus 1. Paszport zagraniczny a dokument sporządzony wyłącznie cyrylicą

Klient przedstawia do tłumaczenia ukraiński akt urodzenia sporządzony wyłącznie cyrylicą. Jednocześnie okazuje ważny paszport zagraniczny, w którym jego imię i nazwisko zapisano jako:

ANDRII KOVAL

Klient pyta, czy tłumacz powinien samodzielnie przetransliterować dane z aktu urodzenia, czy wykorzystać zapis znajdujący się w paszporcie.

Rozwiązanie

W takiej sytuacji pierwszeństwo powinien mieć zapis znajdujący się w dokumencie podróży (zalicza się wszelkie dokumenty uprawniające do przekraczania granic, w tym paszport zagraniczny). Paszport zagraniczny zawiera oficjalny zapis danych osobowych alfabetem łacińskim, ustalony zgodnie z obowiązującymi przepisami Ukrainy. Zastosowanie tej samej formy w tłumaczeniu pozwala zachować spójność dokumentów funkcjonujących w obrocie międzynarodowym.

Kazus 2. Brak paszportu zagranicznego

Klient przedstawia wyłącznie akt małżeństwa sporządzony cyrylicą i informuje, że nigdy nie posiadał paszportu zagranicznego.

Rozwiązanie

W takim przypadku tłumacz powinien zastosować oficjalne zasady transliteracji wynikające z uchwały Rady Ministrów Ukrainy nr 55 z dnia 27 stycznia 2010 r. Nie jest dopuszczalne przyjęcie pisowni proponowanej przez klienta ani kierowanie się wyłącznie wcześniejszymi dokumentami sporządzonymi przez inne podmioty, jeżeli nie odzwierciedlają one obowiązujących zasad transliteracji.

Kazus 3. Klient prosi o „spolszczenie” imienia

Klient o imieniu Микола prosi, aby w tłumaczeniu wpisać Mikołaj, ponieważ tak zwracają się do niego znajomi w Polsce.

Rozwiązanie

Tłumacz przysięgły nie może zastąpić ukraińskiego imienia jego polskim odpowiednikiem. Imiona własne nie podlegają tłumaczeniu, lecz transliteracji. W zależności od okoliczności właściwym zapisem będzie zatem Mykola (zgodnie z dokumentem podróży lub zasadami transliteracji), a nie Mikołaj.

Analogiczna zasada dotyczy między innymi następujących imion:

• Олександр – Oleksandr, a nie Aleksander,
• Юрій – Yurii, a nie Jerzy,
• Іван – Ivan, a nie Jan,
• Петро – Petro, a nie Piotr.

Kazus 4. Różne wersje tego samego nazwiska

Klient przedstawia następujące dokumenty:

• paszport zagraniczny – Hryhorii Melnyk,
• świadectwo ukończenia szkoły – wyłącznie cyrylica,
• umowę o pracę zawartą w Polsce – Grigorij Melnik.

Klient oczekuje, że tłumacz zastosuje zapis znajdujący się w polskiej umowie, ponieważ właśnie nim posługuje się od wielu lat.

Rozwiązanie

Fakt, że określona wersja nazwiska funkcjonuje w obrocie, nie oznacza, że tłumacz przysięgły może ją powielać w tłumaczeniu poświadczonym. Jeżeli osoba posiada dokument podróży zawierający oficjalny zapis alfabetem łacińskim, tłumacz powinien zastosować właśnie tę formę. Rozbieżności występujące w innych dokumentach mogą wynikać z zastosowania odmiennego systemu transliteracji lub błędów popełnionych na wcześniejszych etapach sporządzania dokumentacji.

Kazus 5. Oczywista pomyłka w dokumencie

W akcie urodzenia nazwisko zapisano jako:

Петренок

Natomiast we wszystkich pozostałych dokumentach, w tym w paszporcie zagranicznym, występuje forma:

Петренко

Klient twierdzi, że w akcie urodzenia popełniono błąd i prosi tłumacza o jego poprawienie.

Rozwiązanie

Tłumacz przysięgły nie jest uprawniony do poprawiania treści dokumentów urzędowych, nawet jeżeli błąd wydaje się oczywisty. Tłumaczenie powinno wiernie odzwierciedlać treść dokumentu źródłowego. W uzasadnionych przypadkach tłumacz może zamieścić odpowiednią adnotację wskazującą na zauważoną rozbieżność, jednak nie może samodzielnie zastąpić błędnego zapisu prawidłowym.

Petrenok [poprawnie Petrenko na podstawi paszportu zagranicznego]

Kazus 6. Różne transliteracje tej samej osoby

Klient przedstawia dokumenty zawierające następujące wersje imienia:

• Oleksii
• Oleksiy
• Oleksij

Każdy z dokumentów został wydany przez inną instytucję.

Rozwiązanie

Sama obecność kilku wariantów zapisu nie przesądza, że wszystkie są jednakowo prawidłowe. Zadaniem tłumacza jest ustalenie, czy istnieje dokument podróży zawierający oficjalny zapis danych osobowych alfabetem łacińskim. Jeżeli taki dokument istnieje, jego zapis powinien stanowić podstawę tłumaczenia. W przypadku jego braku należy zastosować obowiązujące zasady transliteracji wynikające z prawa ukraińskiego.

Praktyczna tabela transliteracji najczęściej spotykanych imion ukraińskich

Kazus 7. Dziecko urodzone w Polsce – problem odwrotnej transliteracji

Coraz częściej tłumacze przysięgli spotykają się z sytuacją, w której obywatele Ukrainy mają dziecko urodzone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przy zgłoszeniu urodzenia w polskim Urzędzie Stanu Cywilnego rodzice samodzielnie wybierają sposób zapisu imienia dziecka alfabetem łacińskim. Nierzadko kierują się przy tym względami estetycznymi, modą lub pisownią charakterystyczną dla języka angielskiego albo francuskiego, nie zdając sobie sprawy z konsekwencji prawnych takiej decyzji.

Przykładowo rodzice nadają dziecku imię zapisane jako:

• Mishelle, Michelle, Michele zamiast poprawnego Mishel 
• Nicole zamiast Nikol,
• Marc zamiast Mark,
• Andrzej z zamiarem późniejszego zapisu jako Andrii [Андрій].

W przypadku nadania tego typu imion, podczas próby ich przełożenia na język ukraiński, dochodzi do tzw. odwrotnej transliteracji, która drastycznie zmienia zapis w cyrylicy. Zgodnie z oficjalnymi zasadami, imiona te zostaną odtworzone w następujący sposób:

• Christopher – Чрістопгер
• Oliwia – Олівʼя чи Олівіа
• Anastazja – Атастазʼя

Planując nadanie imienia dziecku, które w przyszłości będzie otrzymywać obywatelstwo ukraińskie, należy wykorzystywać te litery z alfabetu łacińskiego, które są standardowo używane przy oficjalnej transliteracji z języka ukraińskiego na łaciński. Oznacza to, że należy unikać liter, które nie występują w oficjalnej tabeli w takich funkcjach (np. liter „W”, „J” itp., które w ukraińskim systemie zastępowane są odpowiednio przez „V” oraz „Y/I”). Przemyślany wybór imienia na etapie polskiego USC pozwoli uniknąć fonetycznych i wizualnych zniekształceń w przyszłych dokumentach ukraińskich.

Tablica transliteracyjna alfabetu ukraińskiego

1) [YE] w przypadku, gdy znak występuje na początku wyrazu, [IE] w pozostałych przypadkach

2) [YI] w przypadku, gdy znak występuje na początku wyrazu, [I] w pozostałych przypadkach

3) [Y] w przypadku, gdy znak występuje na początku wyrazu, [I] w pozostałych przypadkach

4) [YU] w przypadku, gdy znak występuje na początku wyrazu, [IU] w pozostałych przypadkach

5) [YA] w przypadku, gdy znak występuje na początku wyrazu, [IA] w pozostałych przypadkach

Na etapie rejestracji urodzenia w Polsce taki zapis zazwyczaj nie rodzi problemów. Trudności pojawiają się dopiero wtedy, gdy rodzice chcą zarejestrować dziecko jako obywatela Ukrainy, uzyskać ukraiński akt urodzenia, numer identyfikacyjny, paszport lub inny dokument wydawany przez organy ukraińskie. 

Organy ukraińskie nie dokonują dowolnego tłumaczenia imion, lecz stosują obowiązujące zasady transliteracji oraz przepisy krajowego prawa. W przypadku imion o niestandardowej lub nietypowej pisowni może powstać kilka możliwych wariantów zapisu cyrylicą. W konsekwencji to samo dziecko może otrzymać różne formy imienia w dokumentach polskich i ukraińskich, co w przyszłości może powodować problemy z identyfikacją osoby, uznawaniem dokumentów lub sporządzaniem kolejnych tłumaczeń poświadczonych.

W praktyce tłumacza przysięgłego oznacza to, że nie każdą pisownię alfabetem łacińskim można jednoznacznie i bezspornie przenieść na alfabet ukraiński. Im bardziej zapis odbiega od zasad języka polskiego lub od utrwalonych reguł transliteracji, tym większe ryzyko powstania rozbieżności interpretacyjnych.

Z tego względu warto, aby rodzice planujący jednoczesne funkcjonowanie dokumentów dziecka w polskim i ukraińskim porządku prawnym jeszcze przed zgłoszeniem urodzenia skonsultowali planowaną pisownię imienia z tłumaczem przysięgłym języka ukraińskiego. Pozwala to ocenić, czy wybrana forma będzie mogła zostać jednoznacznie odwzorowana w cyrylicy oraz czy nie spowoduje problemów przy rejestracji dziecka przez organy ukraińskie.

Taka konsultacja trwa zazwyczaj zaledwie kilka minut, natomiast może uchronić rodziców przed wieloletnimi konsekwencjami wynikającymi z niejednolitego zapisu danych osobowych w dokumentach wydanych przez dwa różne państwa.

Wnioski płynące z przedstawionych kazusów

Analiza przedstawionych przykładów prowadzi do wniosku, że tłumacz przysięgły nie dokonuje swobodnego wyboru sposobu zapisu imion i nazwisk. Każdorazowo powinien opierać się na obiektywnych kryteriach wynikających z obowiązujących przepisów prawa oraz oficjalnych zasad transliteracji. Dzięki temu tłumaczenie poświadczone zachowuje walor dokumentu urzędowego, a ryzyko powstawania kolejnych rozbieżności w dokumentach zostaje ograniczone do minimum.

Jednocześnie przedstawione kazusy pokazują, że różnice w zapisie danych osobowych nie zawsze wynikają z błędu tłumacza lub organu administracji. Często są konsekwencją zmian przepisów, stosowania różnych systemów transliteracji lub korzystania z dokumentów wydanych w różnych okresach i przez różne instytucje. Dlatego każdy przypadek powinien być analizowany indywidualnie, z uwzględnieniem dokumentów przedstawionych przez klienta oraz obowiązujących regulacji prawnych.

Zakończenie

Prawidłowy zapis imion i nazwisk w tłumaczeniu poświadczonym z języka ukraińskiego na język polski ma istotne znaczenie nie tylko z punktu widzenia poprawności językowej, ale przede wszystkim bezpieczeństwa obrotu prawnego. Dane osobowe stanowią podstawowy element identyfikacji osoby fizycznej, dlatego nawet niewielkie różnice w ich zapisie mogą prowadzić do trudności podczas załatwiania spraw urzędowych, postępowań sądowych, czynności notarialnych czy zawierania umów.

Przedstawione w artykule przykłady pokazują, że rozbieżności w zapisie imion i nazwisk nie zawsze są wynikiem błędów popełnionych przez tłumaczy lub organy administracji. Często stanowią konsekwencję stosowania różnych systemów transliteracji, zmian przepisów obowiązujących w Ukrainie, wykorzystywania dokumentów wydanych w różnych okresach lub przenoszenia danych osobowych pomiędzy kolejnymi dokumentami sporządzanymi przez różne instytucje.

Z punktu widzenia tłumacza przysięgłego kluczowe znaczenie mają dwie zasady. Po pierwsze, jeżeli osoba posiada dokument podróży zawierający oficjalny zapis imienia i nazwiska alfabetem łacińskim, zapis ten powinien stanowić podstawę sporządzanego tłumaczenia. Po drugie, w przypadku braku takiego dokumentu należy zastosować oficjalne zasady transliteracji obowiązujące w państwie pochodzenia dokumentu. W odniesieniu do dokumentów ukraińskich oznacza to stosowanie zasad określonych w uchwale Rady Ministrów Ukrainy nr 55 z dnia 27 stycznia 2010 r. Takie postępowanie pozostaje zgodne z obowiązkami tłumacza przysięgłego wynikającymi z ustawy z dnia 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego oraz z zasadami wykonywania zawodu.

Jednocześnie należy podkreślić, że tłumacz przysięgły nie jest organem właściwym do zmiany ani ujednolicania danych osobowych. Jego zadaniem jest wierne odzwierciedlenie treści dokumentu źródłowego oraz zastosowanie obowiązujących zasad zapisu danych osobowych. Oznacza to, że nawet wieloletnie posługiwanie się określoną wersją imienia lub nazwiska nie stanowi podstawy do odstąpienia od oficjalnych reguł, jeżeli pozostawałoby to w sprzeczności z dokumentem podróży lub obowiązującymi zasadami transliteracji.

Z perspektywy osób zlecających tłumaczenie poświadczone warto pamiętać o kilku praktycznych zasadach. Przed przekazaniem dokumentów do tłumaczenia należy, o ile jest to możliwe, przedstawić tłumaczowi ważny paszport zagraniczny lub inny dokument podróży zawierający zapis danych osobowych alfabetem łacińskim. W przypadku występowania rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami warto poinformować o nich tłumacza już na etapie zlecania usługi. Pozwala to na właściwą ocenę sytuacji oraz zastosowanie odpowiednich rozwiązań zgodnych z obowiązującymi przepisami prawa.

W dobie rosnącej mobilności obywateli oraz coraz częstszego wykorzystywania dokumentów ukraińskich w polskim obrocie prawnym prawidłowa transliteracja imion i nazwisk nabiera szczególnego znaczenia. Zachowanie jednolitości zapisu danych osobowych nie tylko ułatwia identyfikację osoby przez organy administracji i inne instytucje, ale również ogranicza ryzyko powstawania problemów prawnych w przyszłości. Dlatego sporządzenie tłumaczenia poświadczonego powinno być poprzedzone analizą dokumentów oraz zastosowaniem zasad wynikających z obowiązujących przepisów prawa i oficjalnych reguł transliteracji, a nie indywidualnych preferencji dotyczących sposobu zapisu imienia lub nazwiska.

Bibliografia

1. Ustawa z dnia 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego (https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20042732702 ). 
2. Uchwała Rady Ministrów Ukrainy nr 55 z dnia 27 stycznia 2010 r. Про впорядкування транслітерації українського алфавіту латиницею (https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/55-2010-%D0%BF#Text ). 
3. Kodeks tłumacza przysięgłego (Polskie Towarzystwo Tłumaczy Przysięgłych i Specjalistycznych TEPIS, najnowsze wydanie) (https://tepis.org.pl/kodeks-tlumacza-przysieglego/ ). 
4. Zalecenia Komisji Odpowiedzialności Zawodowej Tłumaczy Przysięgłych (https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/komisja-odpowiedzialnosci-zawodowej-tlumaczy-przysieglych-koz ).